|
PATNOS
Patnos ilçesinin
tarihçesi
Patnos İlçesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır.
Urartuların “Aladırı”,Romalıların “Patisus” diye adlandırdıkları
İlçemiz geçmişte cereyan eden tarihi olaylarla beraber günümüze kadar
gelen olayların akisleriyle süslü eski kalıntılarıyla yaşayan
yörelerimizden birisidir. Tarihi kayıtlara göre buraya ilk olarak orta
Asya dan gelen Proto Hititler (Huriler) gelip yerleşmişlerdir. Huriler
M.Ö. 3000 yılına kadar burada hüküm sürmüşlerdir. Proto Hititlerden
sonra hakimiyet Hititlere geçmiştir. Hititlerinde yıkılmasından sonra
burası Urartuların eline geçmiştir. Özellikle Urartuların en önemli
bir yerleşim merkezi olarak kalmıştır. Urartularında bu bölgede
hakimiyetleri bitince Patnos Asurluların eline geçmiştir. Asurluların
yıkılmasından sonra diğer medeniyetlerin yerleşim merkezi olan Patnos
Romalıların eline geçmiştir. Bölgenin strateji önemine sahip olan
Patnos Anadolu’ya açılan önemli bir geçit yeri olması sebebiyle
Bizansların uzun uğraşları neticesinde ellerine geçmiştir. 1071
Malazgirt Zaferinden sonra büyük Selçukluların eline geçen Patnos 1077
tarihin den itibaren de Anadolu Selçuklu Sultanlığının eline geçmiş ve
1308 tarihine kadar Anadolu Selçuklu Sultanlığının elinde kalmıştır.
Anadolu Selçuklu Sultanlığının sıkılmasından sonra Karakoyunluların
eline geçmiştir.
Karakoyunluların 1473 tarihinde yıkılmasından sonra bu
topraklar İranlıların eline geçmiştir. Yavuz Sultan Selim’in yaptığı
Çaldıran Savaşından sonra diğer yerler gibi Patnos’ta Osmanlı
Devletinin hakimiyetine girmiştir. Bu durum 1914 yılına kadar
sürmüştür. Birinci Dünya Savaşında Rus ve Ermeni zulmüne maruz kalan
bölge 14 Nisan 1918 tarihinde düşman işgalinden kurtulmuştur. 1936
tarihine kadar köy olarak kalan Patnos 1936 tarihinde İlçe hüviyeti
kazanarak Ağrı İlinin İlçesi olmuştur.
Patnos'un tarihi
gelişimi
Doğal oluk ve yolların düğümlendiği bir noktada bulunan Patnos
şehrinin konumu kendisine oldukça stratejik bir konum kazandırmıştır.
Bu özelliği tarih boyunca bölgenin egemenleri tarafından hep
kullanılmıştır.
Urartu Devletinde idari, askeri, kültürel merkez rollerini üstlenen
Patnos, stratejik konumu dolayısıyla bir çok devletin istilasına
uğramıştır. Bu istilaların yerleşmeye ve gelişmeye etkilerini
kronolojik olarak şöyle açıklayabiliriz.
Hurri soyundan gelen Urartular takriben M.Ö 13. Yüzyıl ile M.Ö
9.yüzyıl arasında bölgede feodal beyliklerin oluşturuğu bir
konfederasyonu halinde varlıklarını sürdürmüşlerdi. Kral Aramu Urartu
devletini bazı kaynaklarda olduğu gibi Tuşba (Van) değilde ARZAŞKUN
denen şehir merkezli kurmuştu. Bu şehrin tam olarak yeri tespit
edilememişse de bu şehrin Patnos civarında olduğu sanılmaktadır.
Yörede Menua zamanında yoğun imar faaliyetleri görülmüştür. Çok sayıda
kale ve saray yapılmıştır. Aznavur Tepe, Girik Tepe, Kızılkaya,
Kancıklı, Kubik, Dedeli, Değirmendüzü, Bostankaya kaleleri
bunlardandır. Tapınak ve antik ismiyle “ALUDİRİ” sarayları da
yapılmıştır.
Patnos ve çevresi tarihinin az rastlanır bir olayı ile yoğun bir
biçimde nüfuslanmıştır.
Aludiri (Patnos ) küzeye, güneye, güneybatıya, kuzeydoğuya açılan
yollartın en kritik noktasında yer almış olup bugünde aynı özelliğini
korumaktadır.
Aznavur Tepe Urartu mimarisinine en önemli eserlerindendir. Tarıma
yönelik sulama kanalları bu kalede çokça görülmektedir. Diğer önemli
bir sarayda Giriktepe bulunmaktadır.
Urartu Krallığının yıkılmasından sonra bölgeye Medler, Persler,
Ermeniler, Romalılar (Artaksiad Beyliği), Selevkidler, Bizanslar,
Sasaniler, Emeviler, Abbasiler, Sökmenliler, İlhanlilar, Celayirliler,
Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safaviler ve Osmanlılar hakim olmuştur.
Osmanlı hakimiyetine kadar bölgede durdurak bilmeyen etkinlik
mücadeleleri sonucu, savaş yolları üzerinde bulunan ve yüzden de
sürekli el değiştiren Patnos’un sözkonusu nedenlerden dolayı gelişmeye
fırsat bulamadığını, sürekli küçüldüğünü söyleyebiliriz.
1533’te Erzurum Beylerbeyliğinin Malazgirt Sancağına bağlı iken 1865’
te eyalet, liva , kaza, nahiye, köy sistematiği uygulamaya konuyor.
Buna göre Patnos, Erzurum Eyaleti, Bayazıt Livasının 7 kazasından biri
durumuna geliyor. 1867’de “Vilayet Nizamnamesi” uygulamaya
konulmasıyla Patnos; Erzurum Vilayeti, Bayazıt Sancağı, Antab (Tutak)
Kazasının bir nahiyesi olmuştur. Bu dönemde Patnos’ta 250 hane, 1
dükkan, 1 han, 1 cami, 1 medrese, 2 kilise ve biri Hristiyan ikisi
İslam olmak üzere 3 Sıbyan Mektebi bulunmaktaydı.
Osmanlı kayıtlarında “Batnus” şeklinde adı geçen Patnos; ilçe olana
kadar fazla bir önem kazanmamıştır. 1936’ da Malazgirt İlçesinin
Sultanmut (Doğansu), Ahlat İlçesinin Aktepe (Sarısu) ve Erciş
İlçesinin Dedeli Bucaklarının birleştirilmesiyle ilçe statüsüne
geçmiştir. Günümüzde 92 adet köyü ile yaklaşık 1421 kmª’lik bir idari
etki alanına sahip olan ve hızla nufuslanmakta olan bir şehirdir.
Patnos'a ait bilgiler Patnos Belediye'sinden alınmıştır.
|
